Trzy miejsca, w których powstaje różnica
Art. 24c ust. 1 ustawy o PIT mówi, że różnice kursowe zwiększają przychody albo koszty uzyskania przychodów. Ust. 2 wymienia różnice dodatnie, ust. 3 ujemne. Dla programisty na B2B praktyczne są trzy punkty.
Należność, czyli Twoja faktura. Dodatnia różnica powstaje, gdy przychód w walucie przeliczony na złote jest niższy niż wartość tej należności w dniu otrzymania (ust. 2 pkt 1). Ujemna jest odbiciem (ust. 3 pkt 1). Na zasadach ogólnych i na liniowym dodatnia różnica jest przychodem, ujemna kosztem.
Zobowiązanie, czyli koszt w walucie. Dodatnia różnica powstaje, gdy koszt przeliczony na złote jest wyższy niż wartość tego kosztu w dniu zapłaty (ust. 2 pkt 2). Zapłaciłeś mniej złotych, niż wynikało z kursu kosztu. Ujemna jest wtedy, gdy zapłata w złotych jest wyższa (ust. 3 pkt 2). Znak jest więc odwrotny niż przy fakturze sprzedażowej. Ten sam wzrost euro, który przy sprzedaży daje różnicę dodatnią, przy zakupie daje różnicę ujemną.
Środki własne na rachunku. Dodatnia różnica powstaje, gdy wartość waluty w dniu wpływu jest niższa niż w dniu wypływu (ust. 2 pkt 3). Ujemna, gdy jest wyższa (ust. 3 pkt 3). Zakładka „środki własne” chowa raty, bo tu nie ma faktury do rozbijania. Jest wpływ i wypływ tej samej kwoty.
Na ryczałcie art. 6 ust. 1c ustawy o zryczałtowanym podatku każe stosować art. 24c odpowiednio, ale ujemne różnice zmniejszają przychód, a nie tworzą kosztu. Różnic powstałych tylko po stronie kosztu ryczałtowiec nie rozlicza, bo art. 12 ust. 2 pobiera podatek bez pomniejszania przychodu o koszty. Kalkulator w zakładce kosztu pisze to zdanie w wyniku i nie udaje, że kwota obniża ryczałt. Szerszy opis stawek i środków własnych jest w tekście różnice kursowe na ryczałcie.
Który kurs do której daty
Przychód w walucie przeliczasz kursem średnim NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem uzyskania przychodu (art. 11a ust. 1). Koszt tak samo, przed dniem poniesienia (art. 11a ust. 2). Art. 24c ust. 6 powtarza, że „kurs średni NBP” w ust. 2 i 3 przy przychodzie i koszcie to kurs z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień. Data bazowa w formularzu jest właśnie tym dniem zdarzenia, nie dniem tabeli.
Zapłata idzie kursem faktycznie zastosowanym w tym dniu (art. 24c ust. 4, pierwsze zdanie). Gdy waluta wchodzi na rachunek walutowy i nikt jej nie wymienia, faktycznego kursu nie ma. Zdanie drugie ust. 4 każe wtedy wziąć średni NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem zapłaty. To nie jest ust. 7. Ustęp 7 tylko nazywa koszt poniesiony i dzień zapłaty. W formularzu wybór „NBP” przy dacie porównawczej oznacza właśnie ten fallback. Wybór „kurs faktycznie zastosowany” jest na potwierdzenie z banku albo kantoru. Wpisujesz liczbę z czterema miejscami, tak jak na wydruku.
Każdą nogę mnożymy osobno i zaokrąglamy do grosza. Połowa grosza idzie w górę. Różnica jest różnicą złotówek, nie różnicą kursów pomnożoną na końcu. Przy ratach sumujemy grosze ze znakiem. Jeśli suma rat w walucie nie równa się kwocie bazowej, wynik dotyczy tylko wpisanych rat i mówi o tym wprost. Nie dorysowujemy „reszty” po kursie z pola porównawczego.
Przykład jednej zapłaty i dwóch rat
Należność 1 000 euro, przychód 3 listopada 2025 r. Kurs z 31 października 2025 r., tabela 212/A/NBP/2025, euro 4,2543. Przychód: 4 254,30 zł. Zapłata 12 listopada 2025 r. na rachunek walutowy, bez wymiany. Kurs z 10 listopada 2025 r., tabela 218/A/NBP/2025, euro 4,2351, bo 11 listopada był świętem. Zapłata: 4 235,10 zł. Różnica ujemna 19,20 zł. Na zasadach ogólnych i liniowym jest kosztem. Na ryczałcie zmniejsza przychód.
Te same kursy, odwrotna kolejność, dają różnicę dodatnią 19,20 zł: przychód 4 235,10 zł, zapłata 4 254,30 zł. W listopadzie 2025 dni szły w pierwszą stronę, nie w drugą. Drugi układ jest tylko arytmetyką znaku.
Wpłata częściowa na tych samych tabelach. Kwota bazowa 1 000 euro po kursie przychodu 4,2543 to 4 254,30 zł, ale płacona w dwóch ratach liczonych już po własnych kursach zapłaty. Rata 400 euro po 4,2351 to 1 694,04 zł. Rata 600 euro po 4,2543 to 2 552,58 zł. Suma zapłat 4 246,62 zł. Różnica wobec przychodu liczonego po 4,2543 zależy od tego, który kurs jest bazowy. Jeśli baza to 4,2543, pierwsza rata daje różnicę ujemną (1 694,04 wobec 400 × 4,2543 = 1 701,72, czyli minus 7,68 zł), druga rata jest zerowa. Kalkulator robi to samo: każda rata osobno, wobec wspólnego kursu bazowego. Nie mieszaj w jednej racie kursu przychodu z kursem zapłaty.
Inne daty, ten sam wzór. Przychód 7 kwietnia 2026 r. używa tabeli 065/A/NBP/2026 z 3 kwietnia, euro 4,2776, czyli 4 277,60 zł za tysiąc euro. Wielkanoc 5 kwietnia i poniedziałek 6 kwietnia wypadają. Przychód 22 kwietnia 2025 r. używa Wielkiego Piątku 18 kwietnia 2025 r., tabela 076/A/NBP/2025, euro 4,2823, czyli 4 282,30 zł. Wielki Piątek w Polsce dniem wolnym nie jest. Przychód 2 stycznia 2026 r. sięga 31 grudnia 2025 r. Przychód 7 stycznia 2026 r. używa tabeli 002/A/NBP/2026 z 5 stycznia, euro 4,2110, czyli 4 211,00 zł.
Czego nie wpisuj w to narzędzie
Kursu do samej faktury VAT, bez porównania z zapłatą. Do tego jest kurs NBP do faktury. Tu zawsze są dwie nogi. Kursu EBC też nie pobieramy. EBC w VAT jest w zdaniu drugim art. 31a ust. 1, a ust. 2a to osobna opcja „licz VAT jak przychód PIT” na co najmniej 12 miesięcy. Różnica kursowa w PIT i tak zostaje przy art. 24c.
Przelewu euro na prywatne wydatki nie oznaczysz tu osobnym przełącznikiem. Interpretacja z 25 maja 2026 r., 0115-KDIT3.4011.316.2026.1.KP, mówi, że taki wypływ różnicy od środków własnych nie tworzy. Jeśli cel jest prywatny, nie licz tej pary dat. Jeśli cel jest firmowy, w tym ZUS, podatki albo księgowość, różnica może powstać. O tych wydatkach wprost pisze interpretacja z 30 kwietnia 2024 r., 0112-KDIL2-2.4011.201.2024.1.WS. Na ryczałcie i ona koryguje przychód. Nie dodawaj jej drugi raz do różnicy od tej samej faktury kosztowej.
API NBP wołamy o zakres około 14 dni przed datą i bierzemy ostatni rekord wcześniejszy niż data zdarzenia. Gdy data z API nie zgadza się z kalendarzem świąt, zostawiamy API i dopisujemy zdanie. Data przyszła, dzień przed publikacją tabeli (dziś przed około 12:15 czasu warszawskiego, jeśli to właśnie dzień kursu) i data sprzed 2 stycznia 2002 r. kończą się komunikatem oraz linkiem do nbp.pl. Wtedy przełącz źródło na kurs ręczny. Przy każdej tabeli jest „Źródło: NBP”.
Najczęstsze pytania
Kiedy różnica jest dodatnia?
Przy należności: zapłata w złotych wyższa niż przychód. Przy koszcie: koszt w złotych wyższy niż zapłata. Przy środkach własnych: wypływ w złotych wyższy niż wpływ. Na skali i liniowym dodatnia różnica jest przychodem (art. 24c ust. 1).
Czym różni się zakładka kosztu od przychodu?
Wzór jest ten sam, znak jest odwrotny. Sprzedaż patrzy, czy dostałeś więcej złotych, niż zaksięgowałeś. Zakup patrzy, czy zapłaciłeś mniej, niż zaksięgowałeś jako koszt.
Co z tą różnicą na ryczałcie?
Należność i środki własne korygują przychód. Kosztowa różnica na ryczałcie odpada. Stawkę procentową, domyślnie jako założenie 12%, liczy kalkulator ryczałtu. Tu pokazujemy znak i kwotę, bez udawania jednej stawki ustawy.
Jak liczyć wpłaty częściowe?
Do trzech rat, każda z kwotą, datą i własnym kursem. Pusta kwota pomija ratę. Gdy wszystkie raty są puste, liczy się jedna data porównawcza na pełną kwotę bazową. Suma rat nie musi równać się kwocie bazowej. Wynik wtedy dotyczy tylko wpisanych rat.
Kurs banku czy NBP?
Data bazowa: NBP, chyba że świadomie wpisujesz inny kurs. Data zapłaty: kurs z banku, jeśli wymienił walutę. Rachunek walutowy bez wymiany: NBP z dnia poprzedzającego wpływ albo wypływ (art. 24c ust. 4).
Czy środki własne na cele prywatne też liczyć?
Nie. Ta zakładka nie ma przełącznika „prywatne”. Takiej pary dat tu nie wpisuj. Przełącznik jest w kalkulatorze ryczałtu i zgodnie z interpretacją z 25 maja 2026 r. daje skutek zerowy.
Skąd biorą się grosze?
Z zaokrąglenia każdej nogi do 0,01 zł, połowa grosza w górę. Potem odejmowanie. Przy 1 000 euro i kursach 4,2351 oraz 4,2543 wychodzi 19,20 zł, nie 19,2000 zostawione w ułamku kursu.