Którą datę wpisać
Pole daty to data zdarzenia, nie data tabeli. Kalkulator sam cofa się do ostatniej tabeli A opublikowanej wcześniej. Dla czterech celów z listy cofnięcie jest takie samo. Różni się tylko to, który dzień jest zdarzeniem.
Przy VAT zasadą jest art. 31a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług: kwoty w walucie obcej przelicza się według kursu średniego NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek przy usłudze powstaje z chwilą jej wykonania (art. 19a ust. 1). Jeśli umowa dzieli pracę na następujące po sobie okresy rozliczeniowe, usługę uznaje się za wykonaną z upływem każdego takiego okresu (art. 19a ust. 3). Miesięczny kontrakt B2B, rozliczany „za październik”, ma więc zwykle obowiązek 31 października albo w innym ostatnim dniu okresu zapisanym w umowie. Kurs jest z ostatniego dnia roboczego przed tą datą, a nie z dnia, w którym wystawisz PDF.
Drugi wariant VAT włącza się tylko wtedy, gdy fakturę wystawiasz zanim obowiązek w ogóle powstanie. Art. 31a ust. 2 każe wtedy wziąć kurs z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wystawienia faktury. To nie jest zachęta, żeby datować fakturę wstecz. To reguła na fakturę zaliczkową i na fakturę wysłaną przed końcem miesiąca, jeśli obowiązek jest dopiero na koniec okresu.
Przy PIT art. 11a ust. 1 przelicza przychód kursem z ostatniego dnia roboczego przed dniem uzyskania przychodu. Ust. 2 robi to samo dla kosztu, przed dniem poniesienia kosztu. Dzień uzyskania przychodu w działalności opisuje art. 14 ust. 1c: dzień wydania rzeczy, zbycia prawa albo wykonania usługi (także częściowego), nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności. Gdy strony ustalą rozliczanie w okresach, art. 14 ust. 1e przesuwa ten dzień na ostatni dzień okresu z umowy lub faktury, nie rzadziej niż raz w roku. Dlatego przy klasycznym miesiącu data PIT i data VAT często się spotykają. Rozjeżdżają się przy zaliczce i przy fakturze wystawionej wcześniej niż wykonanie.
Zaliczka, usługa ciągła, faktura po wykonaniu
Zaliczka w VAT tworzy obowiązek w dniu jej otrzymania, w części otrzymanej kwoty (art. 19a ust. 8). Kurs do tej części jest z dnia roboczego przed wpływem, nie przed wystawieniem proformy. Proforma nie jest fakturą i nie wyznacza obowiązku. Reszta wynagrodzenia, dopłacona po wykonaniu usługi, ma osobny dzień i osobny kurs.
W PIT pobrane wpłaty na poczet usług, które będą wykonane później, co do zasady nie są jeszcze przychodem (art. 14 ust. 3 pkt 1). Przychód należny powstaje według art. 14 ust. 1c albo 1e, nawet jeśli pieniądze przyszły wcześniej. Stąd typowy rozjazd: VAT od zaliczki w dniu wpływu, przychód PIT w dniu wykonania albo na koniec okresu. Do różnicy kursowej wrócisz, gdy zestawisz kurs przychodu z kursem zapłaty. Do samego przeliczenia faktury VAT od zaliczki wystarczy data wpływu.
Faktura wystawiona po wykonaniu nie przesuwa kursu VAT na dzień wystawienia. Jeśli usługa skończyła się 31 października, a fakturę wysyłasz 5 listopada, do VAT zostaje kurs sprzed 31 października, o ile 31 października był dniem powstania obowiązku. Do PIT „nie później niż dzień wystawienia faktury” bywa pułapką: jeśli wystawisz fakturę przed wykonaniem, przychód może powstać wcześniej. Wtedy wpisz w kalkulatorze wcześniejszą z dat, a w polu celu wybierz „dzień uzyskania przychodu”.
Święto dzień wcześniej: jak to widać na liczbach
Weź fakturę na 1 000 euro i dzień zdarzenia 12 listopada 2025 r. Dzień bezpośrednio wcześniejszy, 11 listopada, był Narodowym Świętem Niepodległości. NBP nie publikuje wtedy tabeli A. Ostatnia tabela przed 12 listopada to tabela z 10 listopada 2025 r., nr 218/A/NBP/2025, euro 4,2351. Tysiąc euro razy 4,2351 daje 4 235,10 zł. Przy stawce 23% podatek od tej podstawy to 974,07 zł (4 235,10 × 0,23 = 974,073, a końcówkę poniżej połowy grosza się pomija). Kwota podatku na fakturze jest w złotych, także gdy netto jest w euro. Mówi o tym art. 106e ust. 11: kwoty podatku wykazuje się w złotych, według zasad przeliczenia podstawy, z zaokrągleniem do pełnych groszy.
Drugi układ, 3 listopada 2025 r. 1 listopada 2025 r. był sobotą i Wszystkich Świętych, 2 listopada niedzielą. Kurs jest z piątku 31 października 2025 r., tabela 212/A/NBP/2025, euro 4,2543. Tysiąc euro to 4 254,30 zł. Kalkulator pisze wtedy, które dni wypadły, zamiast zostawiać suchą datę.
Wielkanoc 2026: zdarzenie 7 kwietnia 2026 r. cofa się do 3 kwietnia 2026 r., tabela 065/A/NBP/2026, euro 4,2776, bo 4 kwietnia to sobota, 5 kwietnia Wielkanoc, 6 kwietnia poniedziałek wielkanocny. Tysiąc euro to 4 277,60 zł. Wielki Piątek, 18 kwietnia 2025 r., był dniem publikacji (tabela 076/A/NBP/2025, euro 4,2823). Zdarzenie z 22 kwietnia 2025 r. używa właśnie jego, nie czwartku przed świętami.
Wigilia od 2025 r. jest dniem wolnym, więc 24 grudnia 2025 r. tabeli nie było. Zdarzenie z 29 grudnia 2025 r. sięga tabeli z 23 grudnia, nr 248/A/NBP/2025, euro 4,2274. W 2024 r. Wigilia jeszcze pracowała: tabela 249/A/NBP/2024 z 24 grudnia, euro 4,2739, i to jej używa zdarzenie z 27 grudnia 2024 r.
Kurs NBP a kurs EBC
Zdanie drugie art. 31a ust. 1 pozwala wybrać przeliczenie według ostatniego kursu EBC na ostatni dzień poprzedzający dzień powstania obowiązku. Dla walut innych niż euro kurs idzie przez euro. Przy fakturze wcześniejszej art. 31a ust. 2 każe stosować to zdanie odpowiednio. To nie jest art. 31a ust. 2a. Ustęp 2a pozwala przeliczać podstawę VAT według zasad przychodu z podatku dochodowego i trzymać ten wybór co najmniej 12 miesięcy (ust. 2b). Po rezygnacji wracasz do ust. 1 albo 2 na kolejne 12 miesięcy (ust. 2c).
Kalkulator nie przełącza się na EBC. Jeśli księgowa wybrała EBC albo ust. 2a, wynik z tej strony będzie innym kursem niż w JPK. Napisz to w umowie z biurem, zanim zaczniesz porównywać grosze.
Co robi kalkulator, gdy NBP nie odpowie
Zapytanie idzie do api.nbp.pl o tabelę A waluty, od 14 dni przed datą do dnia poprzedzającego datę. Bierzemy ostatni rekord z datą wcześniejszą niż zdarzenie. Ten sam zakres trzymamy w pamięci przeglądarki, więc zmiana stawki VAT nie woła banku drugi raz. Datę z API porównujemy z kalendarzem świąt. Przy różnicy zostawiamy API i dopisujemy zdanie, że kalendarz wskazywał inny dzień.
Data sprzed 2 stycznia 2002 r. nie ma archiwum tabeli A. Data, której dzień kursu jest dzisiaj przed godziną 12:15 czasu warszawskiego, dostaje komunikat, że tabela zwykle wychodzi między 11:45 a 12:15. Data z przyszłości, dla której dzień kursu jeszcze nie nadszedł, kończy się wyjaśnieniem zamiast zmyślonego kursu. Błąd 404 to brak danych w zakresie. Błąd 400 to najczęściej data przyszła. Błąd sieci zostawia link do tabeli A i pole kursu ręcznego.
Przy każdej kwocie z tabeli jest oznaczenie źródła NBP i numer tabeli. Kurs ręczny nie dostaje numeru, bo go nie znamy.
Najczęstsze pytania
Kurs z dnia poprzedzającego wystawienie faktury czy datę sprzedaży?
Do VAT patrz na dzień powstania obowiązku, zwykle wykonanie albo koniec okresu, a nie na datę w nagłówku faktury. Dzień wystawienia wchodzi do kursu dopiero, gdy faktura jest wcześniej niż obowiązek (art. 31a ust. 2). Do PIT patrz na dzień uzyskania przychodu z art. 14 ust. 1c albo 1e. „Data sprzedaży” na fakturze bywa tym dniem, ale nie zastępuje ustawy.
Faktura w euro: jaki kurs?
Kurs średni euro z tabeli A, z ostatniego dnia roboczego przed właściwą datą. Przy kliencie z Polski doliczasz polski VAT już w złotych. Przy kliencie z UE albo USA często nie ma polskiego VAT, ale złotówki i tak są potrzebne do PIT i do JPK, jeśli sprzedaż tam wykazujesz. Szerszy opis jest w tekście faktura w euro.
Co jeśli dzień przed był świętem?
Idziesz dalej wstecz, aż trafisz na dzień publikacji. 11 listopada, 1 listopada wypadający w sobotę, Wigilia od 2025 r., poniedziałek wielkanocny: wszystko to wypada. Wielki Piątek zostaje. Kalkulator wypisze powód, na przykład „1.11 – Wszystkich Świętych”.
Kurs NBP a kurs EBC
NBP jest zasadą. EBC jest wyborem ze zdania drugiego art. 31a ust. 1. Ustęp 2a to przeliczenie „jak w PIT”, nie kurs EBC. Tego wyboru nie da się stosować raz na jednej fakturze.
Czy na ryczałcie używam tego samego kursu co do VAT?
Tylko gdy dzień przychodu i dzień obowiązku VAT wypadają tego samego dnia. Ryczałt i tak nie rozlicza kosztów, więc cel „dzień poniesienia kosztu” nie obniża ryczałtu. Różnicę między kursem przychodu a kursem zapłaty opisuje osobny kalkulator ryczałtu.
Jaki kurs przy zaliczce?
Dla VAT: ostatni dzień roboczy przed dniem otrzymania zaliczki. Dla PIT: zwykle dopiero dzień wykonania albo koniec okresu, chyba że faktura albo zapłata przesunęły przychód wcześniej na podstawie art. 14 ust. 1c. Dwie daty, dwa kursy, dwie kwoty.
Tabela jeszcze nie wyszła. Mogę wystawić fakturę?
Do zdarzenia z dziś potrzebujesz tabeli z poprzedniego dnia publikacji. Ona już wisi na nbp.pl od wczorajszego południa. Dzisiejsza tabela, około 12:15, przyda się jutro. Nie wstawiaj kursu „orientacyjnego” z rana, jeśli dzień kursu to dziś przed publikacją.
Skąd numer tabeli i grosze?
Numer i kurs średni (cztery miejsca po przecinku) przychodzą z API NBP. Kwota w złotych to iloczyn zaokrąglony do 1 grosza, przy czym pół grosza i więcej idzie w górę. To ten sam kierunek, który art. 106e ust. 11 opisuje dla kwot podatku na fakturze.